Współpracujący z naszym serwisem psychiatrzy odpowiadają tu na ważne pytania związane z chorobą depresyjną oraz wyjaśniają wątpliwości dotyczące środków farmakologicznych lub stosowanych sposobów leczenia w różnych stadiach choroby. Stres, lęk, nerwica. Jeśli czegoś nie wiesz - tu znajdziesz potrzebną wiedzy. Już wkrótce kolejne odpowiedzi.
Czy nerwicę można leczyć lekami?
Obecnie jest wiele preparatów farmakologicznych skutecznych w leczeniu objawów lękowych czyli nerwicowych. Jest to metoda skuteczna, szybko (w ciągu ok. 2-4 tyg.) przynosząca poprawę stanu psychicznego. Nad bezpieczeństwem kuracji czuwa lekarz. Ordynując środek farmakologiczny dokonuje wyboru leku biorąc pod uwagę: skuteczność, bezpieczeństwo, wygodę, ekonomię. Następnie prowadzi i nadzoruje leczenie przez okres 6-12 miesięcy. Wybór metody leczenia zaburzeń nerwicowych zależy od nasilenia i charakteru objawów, od uwarunkowań organizmu (współwystępujące schorzenia somatyczne ) oraz od preferencji lekarza i pacjenta. Są osoby, które obawiają się ingerencji farmakologicznej, inne mają lęk przed spotkaniami z psychoterapeutą. Decyzja jak leczyć nerwicę podejmowana jest wspólnie, ale decydujący głos merytoryczny należy do lekarza.
Czy można z osobami chorującymi na depresję rozmawiać o samobójstwie?
Jeśli w naszym otoczeniu znajduje się osoba chorująca na depresję zastanawiamy się czasem, czy ma ona myśli samobójcze. Jest w nas jednak często opór, by na ten temat rozmawiać. Z jednej strony boimy się zaniedbać czegoś, z drugiej wydaje się nam, że jeśli poruszymy ten temat to podpowiemy osobie chorej, że „może to zrobić”. Nic bardziej błędnego. Osoby chorujące na depresję niejednokrotnie myślą o samobójstwie, nawet, gdy nie dopuszczają myśli, by mogły je rzeczywiście popełnić. Często traktują je, jako ostateczne rozwiązanie swoich spraw lub przerwanie cierpienia. To myślenie przynosi im ulgę.
Trzeba podkreślić i pamiętać, że myśli samobójcze są objawem choroby, a nie świadomą decyzją. Osoba chorująca na depresję może mieć zmieniony osąd siebie i rzeczywistości i to depresyjny sposób myślenia popycha ją do popełnienia samobójstwa. Spokojna rozmowa wyjaśniająca, że myśli samobójcze są objawem depresji powinna być przeprowadzona przez leczącego psychiatrę. Rodzinę także należy o tym poinformować. Warto opracować wspólny plan postępowania, gdyby myśli samobójcze bardzo się nasiliły. Chory winien powiedzieć o tym komuś z rodziny lub lekarzowi. Jeśli do myśli samobójczych dołączą się tendencje samobójcze pacjenta niezwłocznie należy skierować do szpitala psychiatrycznego celem zapewnienia opieki i zintensyfikowania leczenia.
Czy leczenie farmakologiczne depresji podczas ciąży jest możliwe?
Wskazania do leczenia depresji podczas ciąży zależą od kilku czynników: od obrazu klinicznego i nasilenia depresji, od stopnia zaawansowania ciąży oraz od wywiadu lekarskiego. W pierwszym trymestrze ciąży z założenia należy unikać stosowania leków. Jest to okres tworzenia się narządów. Bywają jednak sytuacje, gdy leczenie jest niezbędne (ciężka depresja z myślami samobójczymi, pobudzeniem itp.), wówczas lekarz z dużą ostrożnością może podjąć leczenie farmakologiczne preparatami o znanym bezpieczeństwie. W drugim i trzecim trymestrze ciąży leczenie farmakologiczne jest dla płodu mniej zagrażające, i gdy zachodzi taka potrzeba jest stosowane. Istotnym elementem leczenia depresji podczas ciąży jest stopniowa redukcja dawki i odstawienie leku na około 2 tygodnie przed porodem lecz również pod ścisłą kontrolą lekarza. Zapobiegnie to wystąpieniu u noworodka objawów odstawiennych w 2-3 dobie po urodzeniu i pozwoli na karmienie dziecka piersią. Po porodzie należy wnikliwie obserwować stan psychiczny matki.
Czy osoby chore na depresję mogą normalnie funkcjonować w pracy?
Nasilenie objawów depresyjnych może być tak duże, że powoduje niezdolność do pracy. W takim przypadku lekarz podczas wizyty orzeka o udzieleniu zwolnienia lekarskiego. Niekiedy osoby chorujące na depresję nie mogą pogodzić się z taką decyzją i podejmują próbę kontynuowania aktywności zawodowej. Zwykle odbija się to niekorzystnie zarówno na ich zdrowiu, jak i na wypełnianych przez nich obowiązkach. Spadek energii, zaburzenia koncentracji, chaos myślowy, gorsza pamięć, nieefektywne organizowanie czasu - są zwykle przyczyną znacznie gorszej wydajności w pracy. Dodatkowo jeśli lekarz zaleci przyjmowanie leków – pierwsze dni mogą zamiast przynosić poprawę samopoczucia - spowodować przejściowo jego pogorszenie. Wówczas, także pozostanie w domu może okazać się najlepszym wyjściem. Po kilku tygodniach od rozpoczęcia leczenia pojawia się stopniowo coraz lepsze samopoczucie, a w ślad za nim możliwość powrotu do pracy. Niektóre osoby uważają, że wyłączenie się z obowiązków zawodowych pomimo ich złego stanu spowoduje jeszcze większe przygnębienie. Rolą lekarza jest ocena, czy możliwe jest kontynuowanie pracy, i czy nie jest to niebezpieczne zarówno dla pacjenta, jak i otoczenia. Łagodne i umiarkowane stany depresyjne zwykle nie powodują niezdolności do pracy, a jedynie ograniczają jej efektywność. Leczenie depresji trwa długo, objawy nie ustępują od razu. Naturalnym jest, że osoby chorujące na pewnym etapie leczenia powracają do pracy nawet jeśli nie czują się w pełni zdrowe.
Czy depresja może wystąpić u osób starszych?
Osoby po 65 r. ż. są bardziej narażone na występowanie stanów depresyjnych niż ludzie młodsi. Odpowiedzialnych za to jest wiele czynników:
- mniejsza tolerancja niekorzystnych sytuacji życiowych,
- utrata pełnionych dotychczas ról społecznych,
- zmiany morfologiczne komórek mózgowych związane z wiekiem,
- częściej występujące choroby somatyczne, większa ilość przyjmowanych leków (niektóre z nich mogą działać depresjogennie)
Bardzo ważne jest, by otoczenie nie bagatelizowało zmian jakie dostrzega w zachowaniu, samopoczuciu i funkcjonowaniu osób starszych. Przypisywanie starości takich objawów jak: - nerwowość, smutek, apatia, brak zainteresowania otoczeniem i bliskimi, utrata sił, ciągłe zmęczenie, bezsenność, brak apetytu - jest najczęściej popełniany błędem. Starość nie równa się depresja. Wizyta u psychiatry lub u lekarza pierwszego kontaktu pomoże ustalić co stoi za zmianą w funkcjonowaniu osoby starszej. Jeśli stwierdzona zostanie depresja właściwe leczenie pozwoli szybko usunąć niepokojące objawy.
Co zrobić jeśli lekarstwo przeciwdepresyjne nie jest w pełni skuteczne?
Leki przeciwdepresyjne mają zróżnicowany potencjał terapeutyczny. Nie u każdego działają tak samo silnie. Skuteczność i tolerancja to dwa podstawowe kryteria efektywności danego leku.
Skuteczność lekarstwa zależy od jego wyjściowego potencjału terapeutycznego oraz od uwarunkowań biologicznych organizmu osoby leczonej (wchłanianie, tempo metabolizmu, aktywność receptorowa, wydalanie). Nawet lek o dużym potencjale może okazać się nieskuteczny u osoby, która go bardzo szybko metabolizuje, ponieważ stężenie leku we krwi może być zbyt niskie.
Dobra tolerancja leku pozwala dążyć do leczenia pacjenta dawka skuteczną. Wystąpienie działań niepożądanych uniemożliwia zwiększanie dawki. Ponadto objawy uboczne to jedna z najczęstszych przyczyn odstawiania przez pacjentów leków, albo ich niesystematycznego przyjmowania. Dlatego należy omawiać z lekarzem prowadzącym efekty terapii i dążyć do tego, by były jak najlepsze.
Czy jeżeli jestem smutny to znaczy, że jestem chory na depresję?
Nie każde przeżywanie smutku jest depresją. Bywa tak, że obniżenie nastroju jest krótkotrwałe, nie trwa dłużej niż 2 tygodnie, nie ma charakteru uporczywie nawracającego, nie osiąga znacznej głębokości i pozwala na wywiązywanie się z codziennych obowiązków. Taki stan nazywamy chandrą i zdarza się on dość często. Charakterystyczne dla niego jest to, że nie trwa długo, nie dezorganizuje życia, nie jest związany z przeżywaniem poczucia winy, czy mniejszej wartości. Kobiety doznają czasem obniżenia nastroju związanego z zespołem napięcia przedmiesiączkowego, które ustępuje samoistnie po rozpoczęciu krwawienia. Wiele osób silnie przeżywa niepowodzenia i napięcia w pracy zawodowej i reaguje na nie obniżeniem nastroju. Dla stwierdzenia, że przeżywany stan jest depresją potrzebna jest konsultacja lekarza psychiatry. Po badaniu lekarskim wypowie się on czy spełnione są kryteria rozpoznawcze depresji.
Czy można pić alkohol w czasie przyjmowania leków przeciwdepresyjnych ?
Zażywanie leków psychotropowych jest wskazaniem do zachowania abstynencji alkoholowej. Większość producentów informuje w ulotce dołączonej do lekarstwa o ewentualnych interakcjach pomiędzy substancja aktywną zawartą w leku a alkoholem. W większości przypadków leki nowej generacji nie wywołują z niewielkimi dawkami alkoholu poważnych interakcji. Zdarzają się jednak reakcje niespecyficzne i dlatego nie należy łączyć środków psychotropowych z alkoholem.
Czy po wyleczeniu depresji może dojść do jej nawrotu?
Stany depresyjne należą do zaburzeń, które mogą mieć skłonność do nawracania. U osób, u których występuje depresja endogenna ta predyspozycja wpisana jest w charakterystykę schorzenia - stąd nazwa zaburzenie depresyjne nawracające. W szczególnej postaci jaką jest depresja sezonowa (zimowa) również stwierdzono skłonność do cyklicznego powtarzania się stanów depresyjnych.
W przypadku depresji reaktywnej, będącej następstwem szczególnych zdarzeń losowych (śmierć bliskiej osoby, utrata pracy itp.) nie można jednoznacznie przesądzać o skłonności do nawrotowego występowania stanów depresyjnych u danej osoby.
Prawidłowo prowadzone leczenie (minimum 6 miesięcy przy I epizodzie depresji, rok przy następnym) jest podstawą zapobiegania nawrotom depresji.
Czy na leki przeciwdepresyjne można się uodpornić?
Depresja jest zaburzeniem o charakterze nawracającym i niejednokrotnie pacjent w ciągu swojego życia wielokrotnie przechodzi kuracje lekami przeciwdepresyjnymi. Zdarza się wówczas, że lekarz sięga przy kolejnym epizodzie depresji po ten sam lek, który przyniósł ostatnio dobry efekt. W ten sposób można często uzyskać najszybciej poprawę stanu psychicznego. Obowiązuje, bowiem zasada, że jeśli dany lek pomógł kiedyś, to i tym razem będzie skuteczny. Zdarza się jednak czasem, że zastosowane lekarstwo nie przynosi poprawy, wówczas po okresie minimum 4-6 tygodni leczenia można myśleć o zwiększeniu dawki lub zmianie lekarstwa na inne. Oporność na leczenie nie wynika z „przyzwyczajenia” do jakiegoś leku. Bierze się raczej z braku jego mocy, potencjału terapeutycznego. Lekarz dokonuje wówczas zmiany na inne lekarstwo o podobnym lub innym mechanizmie działania.
Czy jeśli poczułem się dobrze to mogę odstawić leki przeciwdepresyjne?
Wiele osób cierpiących na depresję nie do końca akceptuje leczenie farmakologiczne. W ich mniemaniu leki sztucznie kontrolują samopoczucie. Tacy pacjenci sięgają po środki przeciwdepresyjne zwykle z powodu znacznego nasilenia objawów, ale kiedy tylko poczują się lepiej – natychmiast myślą o redukcji dawki lub odstawieniu leków. Często robią to sami poza plecami lekarza, który zaordynował kurację. Niebezpieczeństwa związane z „samoleczeniem” pojawiają się wkrótce po zaprzestaniu przyjmowania tabletek. Po pierwsze niezwykle często dochodzi do nawrotu objawów depresyjnych, zwykle nie poddających się tak łatwo leczeniu jak za pierwszym razem. Po drugie wystąpić mogą objawy odstawienne związane z bezpośrednim wpływem leku na organizm osoby leczonej, takie jak : silne bóle głowy, zawroty głowy, nudności, zaburzenia koncentracji, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bezsenność i inne. Stosowanie leków przeciwdepresyjnych możliwe jest wyłącznie pod systematyczną kontrolą lekarza.
Czym się różni depresja od nerwicy?
Depresja i nerwica (obecnie nazywana zaburzeniem lękowym) to dwa różne rozpoznania. Depresja jest stanem przeżywania smutku, apatii, niemożności cieszenia się. Towarzyszy jej utrata zainteresowań, wyczerpanie energetyczne, unikanie kontaktów z ludźmi, obniżone poczucie własnej wartości, trudność w podejmowaniu decyzji. Często pojawiają się: bezsenność, wzrost lub spadek apetytu, obniżenie libido. Dokuczliwym objawem jest odczuwany z różnym nasileniem niepokój. Zwykle występuje też lęk, czasem w postaci objawów ulokowanych w ciele (drętwienie palców, zawroty głowy, dolegliwości bólowe, kołatania serca, stałe napięcie mięśniowe). Te właśnie symptomy są charakterystyczne dla nerwicy, stąd być może trudność w rozróżnieniu tych dwóch zaburzeń. Nerwica (zaburzenie lękowe) to kategoria diagnostyczna obejmująca stany, w których podstawowym, dominującym objawem jest lęk. Może on występować w postaci napadowej (napady lęku panicznego) lub pod postacią lęku uogólnionego (stan permanentnie odczuwanego lęku). Ponadto nerwica może przybierać szczególną postać - np. nerwica natręctw, nerwica hipochondryczna. Przeżywaniu lęku może towarzyszyć obniżony nastrój. Jeśli lekarz stwierdza u pacjenta jednocześnie obecne w równym stopniu objawy lękowe i depresyjne - rozpoznaje zaburzenie depresyjno - lękowe mieszane (dawniej nerwica depresyjna lub depresja nerwicowa).
Jeśli lekarz zalecił mi lek przeciwdepresyjny i wystąpiły działania niepożądane, to czy powinienem natychmiast przerwać kurację?
Na początku leczenia przeciwdepresyjnego często występują działania niepożądane. Zwykle mają one niewielkie lub średnie nasilenie. Najczęściej zgłaszane objawy to zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia. Ponadto niekiedy występują bóle głowy, zawroty głowy, senność, bezsenność, pobudzenie, uderzenia gorąca, pocenie, bóle mięśniowe, osłabienie i inne. W przypadku pojawienia się działań niepożądanych należy nie przerywając leczenia skontaktować się jak najszybciej z lekarzem. On oceni nasilenie i dokuczliwość objawów ubocznych oraz ryzyko związane z kontynuowaniem lub zaprzestaniem leczenia. Wiele działań niepożądanych ma charakter łagodny i przemijający. Najczęściej po pierwszym tygodniu leczenia ich nasilenie słabnie. W sytuacji uporczywie utrzymujących się objawów niepożądanych lekarz zaordynuje redukcję dawki lub zmianę leku na inny. Zwykle odstawienie leku przebiega stopniowo. Dla uzyskania poprawy stanu psychicznego bardzo duże znaczenie ma wzajemna współpraca pacjenta i lekarza.
Jak długo powinna trwać kuracja przeciwdepresyjna?
Po rozpoznaniu depresji lekarz może zalecić przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych. Po uzyskaniu poprawy i odpowiednim dobraniu dawki – tak, aby lek był skuteczny, przy minimalnych działaniach niepożądanych – leczenie należy kontynuować przez okres minimum 6 miesięcy u osób, u których depresja wystąpiła po raz pierwszy w życiu. Jeśli jest to kolejny epizod depresyjny leczenie powinno trwać 1 rok. Przy nawrotach depresji kurację należy wydłużyć do 3-5 lat.
Ważne jest zaakceptowanie faktu, że należy przyjmować leki pomimo już dobrego samopoczucia – jest to tzw. utrwalanie efektu poprawy. Wcześniejsze odstawienie leku wiąże się z wysokim ryzykiem nawrotu objawów depresji.
Przez cały okres przyjmowania leków niezbędny jest nadzór psychiatry nad leczeniem. Wizyty powinny odbywać się nie rzadziej niż 1 raz na 2 miesiące po uzyskaniu dobrego, stabilnego samopoczucia.
Czy leczenie można zakończyć szybko?
Po przeprowadzonej prawidłowo kuracji przeciwdepresyjnej zapada decyzja o zakończeniu leczenia. Leki odstawiane są stopniowo.
Należy stosować się do wskazówek psychiatry, który zaleci redukcję dawek. Proces odstawiania leków zajmuje około 3 miesięcy ( obniżanie dawki o ¼ - ½ co 4 tygodnie). Ważny jest nadzór lekarza, by jak najwcześniej wychwycić objawy świadczące o nawrocie depresji.
Niedopuszczalne jest nagłe odstawienie leków - mogą wystąpić wówczas dokuczliwe objawy odstawienne. Wyjątkiem jest stwierdzenie ciąży lub nasilonych objawów niepożądanych.
Czy leczenie powinno się rozpoczynać od wysokich dawek leków przeciwdepresyjnych, aby przyspieszyć efekt terapeutyczny?
Rozpoczęcie leczenia od wysokiej dawki u osoby, która nie przyjmowała dotychczas preparatów psychotropowych może spowodować nieoczekiwaną reakcję organizmu (gwałtowne pobudzenie, niepokój, lęk, drżenia mięśniowe lub senność, stłumienie, nasilone zaburzenia koncentracji, stres itp.). Wystąpienie takich objawów zaowocuje prawdopodobnie dużym zniechęceniem ze strony pacjenta do podejmowania kolejnych prób leczenia oraz błędnym przekonaniem, że zalecane środki są lekami "silnymi" i należy unikać leczenia farmakologicznego. Dlatego też znacznie bezpieczniejsze jest powolne, stopniowe zwiększanie dawki leku przeciwdepresyjnego i po ustaleniu dobrej tolerancji możliwość dalszego jej podwyższania do tzw. dawki terapeutycznej.
Czy to prawda, że depresja jest uleczalna?
Tak to prawda. Potrafimy skutecznie leczyć objawy depresji. Najszybciej uzyskuje się to poprzez stosowanie szeroko dostępnych leków przeciwdepresyjnych. W przypadku bardzo ciężkich i lekoopornych stanów depresyjnych w warunkach szpitalnych stosuje się elektrowstrząsy - wbrew obiegowej opinii - bezpieczną i niezwykle skuteczną metodę leczniczą. Inne dostępne sposoby usuwania objawów depresji to psychoterapia, stosowana w leczeniu kombinowanym wraz z farmakoterapią lub jako jedyna forma leczenia w przypadku łagodnych stanów depresyjnych, oraz w razie przeciwwskazań do farmakoterapii (np. w ciąży), czy fototerapia (leczenie światłem), która stosowana jest przy usuwaniu objawów depresji sezonowej (zimowej), leczeniu depresji u ciężarnych lub jako metoda wzmagająca efekty leczenia u pacjentów z depresją lekooporną. Pomimo usunięcia objawów obecnego epizodu depresyjnego leczenie utrwalające powinno być kontynuowane przez okres co najmniej pół roku w przypadku pierwszego epizodu depresji i rok w przypadku wystąpienia kolejnego, ponieważ depresja ma tendencję do nawracania.
Czy od leków przeciwdepresyjnych można się uzależnić?
Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają. Nie ma więc obawy, że w trakcie leczenia - które z zasady jest długoterminowe - dojdzie do uzależnienia. Niesłuszne są obawy, że "organizm przyzwyczai się do leku i potrzebne będą coraz to większe dawki". Czasami podczas kuracji konieczne jest zwiększenie dawki ze względu na niepełny efekt terapeutyczny. Niekiedy pacjent czuje lęk, obawia się, że nie będzie mógł funkcjonować bez tabletek, bo gdy zapomni przyjąć kolejną dawkę leku odczuje pogorszenie samopoczucia. Należy podkreślić, że taka sytuacja może wskazywać na proces leczniczy, który nie jest zakończony lub na wystąpienie objawów odstawiennych. Tzw. zespół odstawienny pojawia się przy nagłym przerwaniu leczenia. Do jego objawów należą m.in. bóle i zawroty głowy, senność, oszołomienie, zaburzenia koncentracji, zaburzenia widzenia, niepokój, pobudzenie, nudności, biegunka, katar i in. Stopniowa redukcja dawki przyjmowanego przewlekle leku pozwala uniknąć tych przykrych symptomów. Zakończenie kuracji i bezpieczne odstawianie stosowanego preparatu przeciwdepresyjnego powinno trwać około dwóch miesięcy.
Czy to prawda, że depresja jest dziedziczna?
Nie. Dotychczasowe badania genetyczne nie ujawniły genu odpowiedzialnego za dziedziczenie depresji. Niekiedy udaje się dostrzec rodzinne występowanie zaburzeń depresyjnych, jednak można mówić jedynie o predyspozycji do ujawniania objawów depresji, a nie o bezpośrednim związku genetycznym. Najwyższa korelacja rodzinnego występowania zaburzeń nastroju występuje w przypadku zaburzenia afektywnego dwubiegunowego (psychozy maniakalno - depresyjnej).